Jeannette Rijks - specialist eenzaamheid

Jeannette Rijks

Sinds 2000 houd ik mij bezig met eenzaamheid. Wetenschappelijk werk heb ik onderzocht en 'vertaald' naar een methodiek die echt helpt als je last hebt van eenzaamheid. Hieronder lees je mijn opvatting over eenzaamheid, inclusief wat ik noem mijn 'patroontheorie'.

Hoe ontstaat eenzaamheid?

Eenzaamheid leren we zodra we voor het eerst alleen worden gelaten, zonder de vertrouwde aanwezigheid van onze verzorger. Een zuigeling leeft in een wereld van vaste patronen: eten, slapen, gekoesterd worden, verzorgd worden. De aanwezigheid van moeder of andere verzorger is vanzelfsprekend. Dat veilige patroon is nu verstoord. Niet iedereen ervaart dit als traumatisch, maar hier kan de bron liggen van angst voor eenzaamheid. Bovendien is eenzaamheid nu voorgoed gekoppeld aan een gevoel van machteloosheid. Onderzoek wijst uit dat 60% van de bevolking geen moeite heeft een dergelijke verandering te verwerken. 40% echter ervaart dit als een grote bedreiging van de eigen veiligheid.

"Patroontheorie"

Niet elke verstoring van patronen wordt gevolgd door eenzaamheid, maar eenzaamheid is wel altijd een gevolg van verstoring van patronen. Eenzaamheid is het gevolg van veranderde patronen in je leven. Een echtscheiding bijvoorbeeld, of zelfstandig gaan wonen zijn voorbeelden van dergelijke veranderingen. Ook zeer gewenste veranderingen, zoals samenwonen of het krijgen van een kind, kunnen het effect hebben dat er een gevoel van eenzaamheid ontstaat! Je bent je vertrouwde patronen, je veiligheid kwijt. Wie na zo'n verandering niet in staat is een gelukkig leven te leiden, houdt last van eenzaamheid. Eenzaamheid is altijd het gevolg van een verstoring in de patronen in iemands leven

Stress

Een verstoring van patronen gaat altijd gepaard met stress. Om nieuwe patronen te vormen is het nodig nieuwe wegen in te slaan in het leven. Dat kan heel bedreigend zijn en weer een bron van stress vormen. Wie niet weet hoe het leven weer opnieuw vorm te geven, wie zich machteloos blijft voelen, heeft een probleem. Er ontstaat een nieuw patroon: het patroon van blijvende eenzaamheid. Blijvende eenzaamheid ondermijnt het afweersysteem en vormt zo een risico voor de gezondheid.

Wat heeft het denken in patronen voor consequenties?

Wat heeft het voor zin om te zeggen dat je eenzaam bent doordat het patroon van je leven is veranderd, in plaats van dat het komt doordat je gescheiden bent? Wat heeft het voor zin te zeggen dat je een onbevredigend levenspatroon hebt, in plaats van dat je sociaal niet zo competent bent? Heel wat.

Ten eerste: eenzaamheid heeft niet perse iets met 'meer mensen' te maken

Het eerste opmerkelijke feit doet zich voor dat eenzaamheid aanpakken niet per se hoeft te beginnen met meer contacten tussen mensen. Het kan soms wel de oplossing bieden, maar het hoeft niet. Wie een gevoel van veiligheid en verbondenheid met het leven ervaart zit misschien niet te wachten op veel contacten. Die verbindt zich misschien met een God. Of niet. Eenzaamheid is dus ook niet het gevolg van de manier waarop mensen tegenwoordig met elkaar omgaan. Eenzaamheid is het gevolg van het ontbreken van gevoelens van veiligheid, van verbondenheid met het leven, gevoelens die ontstaan door verstoring van patronen. In die zin is eenzaamheid wel een teken van deze tijd: het patroon in onze wereld is een patroon van veranderingen die steeds sneller lijken te gaan en die ingrijpen in de leefwereld van velen. Verstoorde patronen alom.

Ten tweede: hoe eenzaamheid is ontstaan is niet van belang

Daarnaast haalt het de nadruk weg van het specifieke van iemands situatie. Het maakt feitelijk niet uit of je eenzaam bent doordat je alleenstaand bent en zonder werk zit, of dat je in een rolstoel zit. Wat uiteraard wel van belang is, is de wetenschap dat de oorzaak ligt in verstoorde patronen en het inzicht in hoe een nieuw evenwicht met nieuwe patronen kan worden gevormd!

Ten derde: eenzaamheid ontstaat niet door tekortkomingen van de persoon

In de derde plaats is het belangrijk dat niet gedacht wordt in termen van de tekortkomingen van degene die last heeft van eenzaamheid. Denken in patronen houdt in: kijken naar hoe de patronen in het leven datgene opleveren wat een mens nodig heeft.

Ten vierde: vorm geen patroon van hulp!

In de vierde plaats heeft het grote consequenties voor ‘de hulpverlening’. Wie als hulpverlener een patroon vestigt van het verlenen van hulp, vormt voor de cliënt en voor zichzelf, c.q. de organisatie, een patroon van… hulpverlening! Dit is exact de reden waarom hulpverlening zo vaak leidt tot afhankelijkheid van hulp. Het terugtrekken van hulp op het moment dat zich een patroon heeft gevormd in het leven van de cliënt is dus in zichzelf een nieuwe verstoring die stress zal opleveren.

Hulpverlening heeft dan ook uitsluitend zin als die van meet af aan gericht is op het vormen van patronen die duurzaam bevredigend zijn, voor beide partijen. Niet altijd kan dat leiden tot het zelfstandig functioneren van de cliënt. Ware hulpverlening zal gericht zijn op het vestigen van een zo bevredigend mogelijk patroon van leven, binnen de bestaande beperkingen. Een patroon dat veiligheid biedt en zodoende de geborgenheid die ieder mens in het leven zoekt zal per definitie eenzaamheid verminderen.

Wat betekent dit nu in de praktijk?

Welke patronen heeft een mens eigenlijk nodig? En liggen die vast of zijn die ook weer aan verandering onderhevig? Die vraag moet eigenlijk voorafgaan aan welke interventie dan ook. Er is gelukkig een vracht aan psychologisch en sociologisch onderzoek waaruit we kunnen putten.

Vanuit jouw eigen professionaliteit zul je ongetwijfeld je eigen visie hebben op wat zinvol is in hulpverlening. Voor deskundigheidsbevordering met betrekking tot eenzaamheid kun je bij ons terecht.

 

 

 

 

Start nu met de online cursus Creatief Leven tegen eenzaamheid

 Zoek je een specialist?

beeldmerk veldtocht

 

Faktor5 - opleiding voor professionals rond eenzaamheid